Skip to content Skip to footer

SoCap: pytania i odpowiedzi o przepisach, wyrokach i dokumentach

Opracowanie na podstawie dokumentu SoCap Polska sp. z o.o. z 5 października 2026 r. Części opisujące model przedstawiają stanowisko jego autora. Cytaty z orzeczeń są oddzielone od komentarza. Wyrok Oxygen City wiąże w rozpoznanej sprawie; Sąd Najwyższy nie orzekał o SoCap. To materiał informacyjny, nie indywidualna porada prawna.

21 pytań o mechanizm SoCap

  1. Czy model SoCap to czynność pozorna (art. 83 § 1 Kodeksu cywilnego)?
  2. Czy model to obejście prawa (art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego)?
  3. Organ pisze jednocześnie „pozorne” i „w celu uniknięcia składek”. Czy tak można?
  4. Kto musi udowodnić pozorność albo obejście prawa?
  5. Czy pozostały przychód to ukryte wynagrodzenie za pracę?
  6. Czy korzyść musi być „dodatkowa”, czyli ponad wynagrodzenie?
  7. Czy cena 1 zł to cena pozorna?
  8. Czy SoCap Token, czyli licencja do programu, to „usługa”?
  9. Czy token jest pieniądzem albo „ekwiwalentem pieniężnym”?
  10. Pracownik może token sprzedać i dostaje pieniądze. Czy to nie przekreśla wyłączenia?
  11. Kto kupuje token od pracownika i czy nabywca może być podmiotem powiązanym („zamknięty obieg”)?
  12. Czy pieniężna forma, w jakiej pracownik ostatecznie otrzymuje środki, wyklucza zastosowanie przepisu?
  13. Czy usługa musi pochodzić z oferty pracodawcy (I UK 58/19, I UK 319/17)?
  14. Czy Sąd Najwyższy orzekał przeciwko takim konstrukcjom?
  15. Czy wyłączenia ze składek trzeba wykładać ściśle, a więc wąsko?
  16. Czym model różni się od sprawy, którą płatnik przegrał przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku (polisy)?
  17. Czym model różni się od sprawy III UK 563/19, w której Sąd Najwyższy nie przyjął skargi płatnika?
  18. Czy wyrok w sprawie Oxygen City dotyczy innych firm?
  19. ZUS wydaje odmowne interpretacje. Czy to nie przekreśla modelu?
  20. Czy to optymalizacja podatkowa albo ryzyko karne skarbowe?
  21. Czy model spełnia wymóg minimalnego wynagrodzenia i minimalnej stawki godzinowej?

Fundament i porównania z dokumentu autora

Poniższy wykład przedstawia argumentację SoCap. Wnioski odnoszą się do opisanych warunków; nie zastępują oceny rzeczywistego wykonania umów. Rozróżnienie scenariuszy służy analizie, nie automatycznej kwalifikacji każdej podobnej transakcji.

Fundament: przepis, mechanizm i trzy warunki Sądu Najwyższego Paragraf 2 ustęp 1 punkt 26 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (t.j. Dz.U. 2025 poz. 316) stanowi, że podstawy wymiaru składek nie stanowią korzyści materialne wynikające z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu, polegające na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług. Rozporządzenie zostało wydane na polecenie ustawy (art. 21 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Wyłączenie jest więc wykonaniem ustawy, a nie luką ani wyjątkiem wymyślonym przez płatnika.

Mechanizm modelu w pięciu krokach. (1) Akt płacowy (układ zbiorowy albo regulamin wynagradzania) przyznaje uprawnienie do zakupu usługi SoCap Token po cenie niższej niż detaliczna. (2) Pracodawca kupuje usługę na fakturę z podatkiem VAT. (3) Pracodawca sprzedaje ją osobie objętej aktem płacowym za 1 zł; ta osoba staje się właścicielem, a korzyścią jest różnica między ceną zakupu a 1 zł, od której pobiera się zaliczkę na podatek

dochodowy i którą wykazuje się w PIT-11. (4) Właściciel decyduje, co dalej: zatrzymuje usługę albo ją sprzedaje. (5) Jeżeli sprzedaje, może upoważnić do tego pracodawcę; sprzedaż następuje w imieniu właściciela na rzecz zewnętrznego nabywcy, który płaci cenę, a przelew trafia do właściciela z tytułem „pozostały przychód zg. z rozp. MPiPS z dnia 18 grudnia 1998 r.”.

Sąd Najwyższy podał, czego przepis wymaga. Słowo „zakup” wyjaśnił tak:

„Skoro mowa o „zakupie”, to uprawnienie w rozumieniu tego przepisu polega na przyznaniu pracownikom przywileju polegającego na możliwości zawarcia umowy sprzedaży (zakupu). Pracodawca musi zatem sprzedać pracownikowi towar lub usługę.”

Sąd Apelacyjny w Warszawie, oceniając stanowisko pracodawcy w sprawie tego samego programu, przyjął:

„Ze stanowiska odwołującej się spółki wynika, że częściowa odpłatność polega w tym przypadku na partycypowaniu pracownika w pokryciu kosztów zakupu dostępu do programu komputerowego, co należy potraktować jako dostęp do usługi rabatowania. Pracownik uzyska efekt, o którym mowa w przepisie rozporządzenia, gdyż to pracodawca dokona zakupu dostępu do programu Socaptoken i następnie udostępni korzystanie z usług tego programu po cenie niższej od tej, do której uiszczenia pracownik zobowiązany byłby w przypadku osobistego (uzyskanego w oderwaniu od zatrudnienia) nabycia tego dostępu.”

Cel przepisu Sąd Najwyższy określił jako dostarczenie pracodawcy bodźca:

„bodźca służącego motywowaniu pracowników lub zwiększeniu ich lojalności w stosunku do pracodawcy”

Model robi to, co przepis nagradza: pracodawca kupuje, sprzedaje taniej, pracownik płaci cenę i zostaje właścicielem. Wszystko, co dzieje się dalej, dzieje się już z własnością pracownika.

Najczęstszy błąd: dotacja, dopłata i dostęp to jeden reżim, a sprzedaż po cenie niższej niż detaliczna to zupełnie inny Zanim przejdziemy do pytań, jedno rozróżnienie, bez którego nie da się zrozumieć ani przepisu, ani wyroków. Prawie każdy zarzut wobec modelu bierze się z wrzucenia do jednego worka dwóch sytuacji, które prawo traktuje odmiennie.

Reżim pierwszy: pracodawca finansuje. Pracodawca daje pieniądze na zakup (dotacja), dopłaca do czegoś, co kupuje albo czym zarządza on sam (dopłata), opłaca coś za pracownika (składka, polisa) albo udostępnia mu swoją rzecz lub dostęp do swoich środków (samochód, karta, kwatera). Pracownik od pracodawcy niczego nie kupuje i niczego nie nabywa na własność. Pracownik może przy tym coś płacić, nawet symbolicznie, ale płaci za korzystanie albo za dostęp, a nie za nabycie czegoś od pracodawcy na własność. Korzyść płynie z kasy pracodawcy. Tu § 2 ust. 1 pkt 26 nie działa, bo przepis mówi o „uprawnieniu do zakupu”, a zakupu nie ma. To, że pracownik płaci, nie przenosi sytuacji do reżimu drugiego; przenosi ją dopiero nabycie od pracodawcy.

Reżim drugi: pracodawca sprzedaje taniej. Pracodawca kupuje usługę, staje się jej właścicielem i sprzedaje ją pracownikowi po cenie niższej niż detaliczna. Pracownik zawiera umowę sprzedaży, płaci cenę i nabywa usługę. Korzyścią jest różnica między ceną zakupu a ceną zapłaconą przez pracownika. To jest dokładnie to, co przepis wyłącza z podstawy wymiaru składek, i to jest pozostały przychód w modelu SoCap.

Najjaśniej oba reżimy rozdzielił sąd, którego wyrok przeciwnicy modelu powołują najczęściej. Sąd Apelacyjny w Gdańsku, przyjmując za własne rozważania sądu okręgowego, napisał w dwóch kolejnych zdaniach, co spełnia warunek przepisu, a co go nie spełnia:

„Pracownik uzyska efekt, o którym mowa w przepisie rozporządzenia wówczas, gdy pracodawca dokona zakupu towarów lub udostępni korzystanie z usług po cenie niższej od tej, do której uiszczenia pracownik zobowiązany byłby w przypadku osobistego (uzyskanego w oderwaniu od zatrudnienia) nabycia tychże dóbr.”

„warunku tego nie będzie spełniać wypłacanie przez pracodawcę środków pieniężnych na zakup artykułów, przedmiotów czy usług.”

Pierwsze zdanie to reżim drugi: pracodawca kupuje i udostępnia taniej. Drugie to reżim pierwszy: pracodawca wypłaca pieniądze na zakup. W tej sprawie pracodawca opłacał pracownikom składki na polisy, a pracownicy partycypowali w nich kwotą 1 zł. Sąd przyjął, że sama odpłatność 1 zł spełnia kryterium odpłatności, ale benefit jako taki ocenił tak:

„zaproponowany przez pracodawcę benefit w postaci uiszczenia przez pracodawcę wpłat z tytułu składek na poczet umowy ubezpieczenia zawartej przez pracownika z Towarzystwem Ubezpieczeń (…) na indywidualne polisy ubezpieczeniowe na życie i dożycie (…) z dodatkową umową na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym — UFK nie mieści się w dyspozycji § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia.”

Przejdźmy przez każde orzeczenie, które płatnik przegrał, i zobaczmy, w którym reżimie był.

Samochód służbowy (I UK 319/17). Pracownik płacił pracodawcy ryczałt, a mimo to płatnik przegrał, bo płacił za korzystanie z cudzej rzeczy, a nie za jej nabycie. To ważne: sama odpłatność nie tworzy zakupu, jeżeli pracownik niczego nie nabywa. To jest dopłata do użytkowania, czyli reżim pierwszy:

„Udostępnienie samochodu służbowego dla celów prywatnych nie jest usługą jaką świadczy pracodawca ani usługą jaką od pracodawcy kupuje (nabywa) pracownik. Pracownik zobowiązuje się do zapłaty ryczałtowego wynagrodzenia na rzecz pracodawcy za to, że ten umożliwia mu korzystanie z samochodu służbowego także dla celów prywatnych.”

Samochód służbowy nieodpłatnie (III UK 203/18). Pracownik nie był nabywcą i nie płacił nic. Reżim pierwszy:

„pracownik, któremu pracodawca udostępnienia samochód służbowy do celów prywatnych, nie jest jego nabywcą. Nie nabywa też usługi od pracodawcy, gdyż nie wynajmuje samochodu, lecz nieodpłatnie go użytkuje.”

Karta paliwowa (I UK 58/19). Pracodawca udostępniał karty paliwowe z limitem tankowania, a pracownicy płacili za to symbolicznie. Sąd okręgowy, którego ocenę Sąd Najwyższy utrzymał, uznał, że:

„wartość kart paliwowych udostępnionych pracownikom przez pracodawcę za częściową (symboliczną) odpłatnością z określonym limitem tankowania nie jest zwolniona z obowiązku odprowadzania od niej składek na ubezpieczenia społeczne”

a Sąd Najwyższy wyjaśnił, czym jest karta, i rozstrzygnął na teście oferty: pracodawca paliwa nie sprzedawał, więc nie mógł go pracownikom sprzedać taniej (pytanie 13). Symboliczna odpłatność nie pomogła, bo nie było zakupu od pracodawcy, tylko dostęp do środków:

„Karta paliwowa, jak wynika z wyjaśnień skarżącego, daje każdemu z pracowników możliwość zakupu paliwa za stałą kwotę i może być dowolnie przez niego wykorzystywana. Tym samym stanowi instrument dostępu do określonych środków pieniężnych, które mogą być dowolnie wykorzystywane przez pracowników.”

Kwatery dla pracowników delegowanych (II BU 5/16). Usługę kupował pracodawca, miejsce zakwaterowania wskazywał pracodawca, a pracownicy płacili ryczałt za to, że w nim mieszkali. Pracownik nie był nabywcą usługi, tylko korzystał z usługi nabytej przez pracodawcę:

„Sąd drugiej instancji mógł ocenić, że w sprawie w ogóle nie doszło do zakupu przez pracowników usługi zakwaterowania po cenach niższych niż detaliczne, ponieważ takie usługi w istocie rzeczy nabywał pracodawca, z częściowym ryczałtowym udziałem pracowników”

W tym orzeczeniu pada też zdanie, które przeciwnicy modelu lubią cytować. Sąd Najwyższy, w nadzwyczajnym postępowaniu skargowym, uznał, że sąd niższej instancji mógł ocenić niewielką odpłatność w regulaminie jako stworzenie pozoru zakupu:

„sporne postanowienie regulaminowe o niewielkiej odpłatności za usługę zakwaterowania w celu stworzenia „pozoru jej zakupu po cenach niższych niż detaliczne” mogło być uznane za sprzeczne „z intencją ustawodawcy””

Pozór zakupu był tam pozorem dlatego, że zakupu przez pracownika w ogóle nie było: pracownik nie zawierał umowy, nie nabywał usługi, tylko płacił ryczałt za korzystanie. W modelu zakup jest rzeczywisty: umowa sprzedaży, zapłata ceny, przejście usługi na pracownika. Niska cena nie jest pozorem, jeżeli sprzedaż jest prawdziwa; przepis nie stawia wymogu co do wysokości odpłatności (pytanie 7).

Polisa bez udziału pracownika (SA w Krakowie, III AUa 1260/15, przytoczony przez Sąd Najwyższy w I UK 319/17). Pracodawca opłacał świadczenie, pracownik nie płacił nic, więc nie było zakupu. Reżim pierwszy.

A teraz orzeczenie, w którym płatnik wygrał. W sprawie Oxygen City pracodawca miał kupić program i sprzedawać do niego dostęp pracownikom po cenie niższej niż detaliczna. Sąd Okręgowy opisał wniosek tak:

„Oxygen City sp. z o.o. 1 lutego 2023 r. wniósł o wydanie pisemnej interpretacji dotyczącej zdarzeń przyszłych, czy w przypadku zakupienia przez wnioskodawcę programu komputerowego Socaptoken, który będzie wykorzystywany przez pracowników i wprowadzenia do regulaminu wynagradzania postanowienia uprawniającego pracowników do zakupu po cenie niższej niż detaliczna tego programu komputerowego, różnica między cena nabycia przez wnioskodawcę tego programu komputerowego, a ceną jego nabycia przez pracownika będzie zwolniona ze składek na ubezpieczenia społeczne tj. w części finansowanej przez pracodawcę. Wnioskodawca oświadczył, że pracownik nie będzie uprawniony do zmiany prawa do zakupienia ww. usług na kwotę pieniężną i żądania jej wypłaty przez wnioskodawcę (wniosek w aktach rentowych).”

SO w Warszawie, XXI U 595/23, s. 3 pliku PDF uzasadnienia

a Sąd Apelacyjny przyjął, że pracownik uzyska efekt, o którym mowa w przepisie, bo pracodawca kupi i udostępni po cenie niższej. Wskazał też, co jest wyłączone:

„Powyższe oznacza, że wyłączeniu z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne będzie podlegała wartość różnicy pomiędzy ceną nabycia usługi, a ponoszoną przez pracownika odpłatnością. Jest to równoznaczne z brakiem obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od wskazanej wartości.”

To jest reżim drugi. Słowo „współfinansowanie”, którego używa sentencja wyroku, opisuje ekonomicznie różnicę między ceną zakupu a ceną zapłaconą przez pracownika. Prawnie

mechanizm jest jeden: pracodawca kupuje, pracownik od niego kupuje taniej. Ministerstwo Finansów mierzy tę różnicę tak samo: według ceny zakupu przez pracodawcę.

Zestawienie według dokumentu SoCap
Czynnik Reżim pierwszy: dotacja, dopłata, dostęp Reżim drugi: sprzedaż po cenie niższej (model SoCap)
Co robi pracodawca płaci, dopłaca, opłaca za pracownika, udostępnia swoją rzecz albo środki kupuje usługę i sprzedaje ją pracownikowi
Czy jest umowa sprzedaży między pracodawcą a pracownikiem nie tak (art. 535 § 1 w zw. z art. 555 k.c.)
Czy pracownik coś nabywa nie; korzysta albo dostaje środki tak; staje się właścicielem usługi
Czy pracownik płaci nie albo płaci za korzystanie lub dostęp, nawet symbolicznie (samochód, karta, kwatera, polisa) tak, cenę z umowy sprzedaży (1 zł), za nabycie usługi na własność
Skąd jest korzyść z kasy pracodawcy z różnicy między ceną zakupu a ceną sprzedaży
Miara korzyści kwota wypłacona albo wartość korzystania cena zakupu minus cena zapłacona przez pracownika (art. 11 ust. 2a pkt 2 i ust. 2b PIT)
§ 2 ust. 1 pkt 26 nie działa: nie ma „zakupu” działa: to jest „uprawnienie do zakupu po cenach niższych niż detaliczne”
Orzeczenia I UK 319/17, III UK 203/18, I UK 58/19, II BU 5/16, SA Kraków III AUa 1260/15, SA Gdańsk III AUa 1418/25 (płatnik przegrał) SO Warszawa XXI U 595/23, SA Warszawa III AUa 1247/24 (płatnik wygrał)

Test dla każdego, kto ocenia model, mieści się w trzech pytaniach. Kto jest sprzedawcą? Kto płaci cenę? Czyja własność przechodzi na pracownika? Jeżeli pracodawca tylko płaci, to reżim pierwszy i wyłączenia nie ma. Jeżeli pracodawca sprzedaje, pracownik płaci cenę i nabywa usługę, to reżim drugi i wyłączenie działa. W modelu SoCap odpowiedzi brzmią: sprzedawcą jest pracodawca, cenę 1 zł płaci pracownik, usługa przechodzi na pracownika.

Z tego wynika jeszcze jedno, równie często mylone. To, co pracownik robi z usługą po zakupie, nie przenosi transakcji z reżimu drugiego do pierwszego. Jeżeli właściciel sprzedaje

swoją usługę zewnętrznemu nabywcy, to pieniądze, które otrzymuje, są ceną od nabywcy, a nie dopłatą pracodawcy. Pracodawca w tej czynności nie płaci niczego; działa jako pełnomocnik sprzedającego (wykład niżej).

Wykład: zamiana a sprzedaż. Dlaczego w modelu nic się nie zamienia, tylko trzy razy się sprzedaje To jest punkt, na którym myli się większość krytyków modelu, dlatego rozkładamy go tak, jak na wykładzie z prawa cywilnego: najpierw dwie umowy z kodeksu, potem ich elementy, potem zestawienie czynnik po czynniku, a na końcu słowa sądów.

Krok pierwszy: dwie różne umowy. Kodeks cywilny zna zamianę i zna sprzedaż. To dwie odrębne umowy nazwane, z innymi elementami.

„Przez umowę zamiany każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy.”

„Przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę.”

„Przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio do sprzedaży energii, praw oraz wody.”

W zamianie rzecz idzie za rzecz. W sprzedaży rzecz albo prawo idzie za cenę. Kto mówi, że w modelu pracownik „zamienia token na pieniądze”, opisuje umowę, której nikt nie zawiera: pieniądz nie jest w tej konstrukcji rzeczą przenoszoną w zamian za inną rzecz, tylko ceną zapłaconą przez kupującego. Zbycie prawa za pieniądze to z mocy art. 535 w związku z art. 555 sprzedaż, a nie zamiana.

Krok drugi: zarzut, który naprawdę stoi za słowem „zamiana”. Organ nie twierdzi zwykle, że strony zawarły umowę z art. 603. Twierdzi, że pracownik zamiast świadczenia dostaje

pieniądze, czyli że pracodawca płaci za pracę gotówką i tylko nazywa to inaczej. Taki stan rzeczywiście nie korzysta z wyłączenia, bo nie ma w nim „zakupu”. Ustawa o PIT opisuje go jako wypłatę albo ekwiwalent:

„Za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń”

art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

Ten stan, oznaczmy go literą A, ma trzy cechy: pracownik niczego nie kupuje, pieniądze płaci pracodawca ze swoich środków i płaci je za pracę. Sąd Najwyższy przegrywał płatników właśnie w takich stanach: przy samochodzie, którego pracownik nie kupował, przy karcie paliwowej, która była dostępem do pieniędzy pracodawcy, przy kwaterach, które kupował pracodawca dla siebie (pytanie 14). W modelu stanu A nie ma i to zdanie znalazło się już we wniosku w sprawie Oxygen City, który sąd ocenił: pracownik nie może żądać od pracodawcy pieniędzy zamiast zakupu.

„Oxygen City sp. z o.o. 1 lutego 2023 r. wniósł o wydanie pisemnej interpretacji dotyczącej zdarzeń przyszłych, czy w przypadku zakupienia przez wnioskodawcę programu komputerowego Socaptoken, który będzie wykorzystywany przez pracowników i wprowadzenia do regulaminu wynagradzania postanowienia uprawniającego pracowników do zakupu po cenie niższej niż detaliczna tego programu komputerowego, różnica między cena nabycia przez wnioskodawcę tego programu komputerowego, a ceną jego nabycia przez pracownika będzie zwolniona ze składek na ubezpieczenia społeczne tj. w części finansowanej przez pracodawcę. Wnioskodawca oświadczył, że pracownik nie będzie uprawniony do zmiany prawa do zakupienia ww. usług na kwotę pieniężną i żądania jej wypłaty przez wnioskodawcę (wniosek w aktach rentowych).”

SO w Warszawie, XXI U 595/23, s. 3 pliku PDF uzasadnienia

Krok trzeci: stan B, czyli model. Zamiast jednej „zamiany” są trzy odrębne umowy sprzedaży i jedno pełnomocnictwo, każde z inną stroną i z własnym dokumentem.

Zestawienie według dokumentu SoCap
Zdarzenie Strony Przepis Skutek
B1. Zakup usługi producent sprzedaje, pracodawca kupuje art. 535 § 1 w zw. z art. 555 k.c. usługa w majątku pracodawcy; cena zakupu z faktury z VAT
B2. Sprzedaż za 1 zł pracodawca sprzedaje, pracownik kupuje art. 535 § 1 w zw. z art. 555 k.c.; § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia jedyny moment powstania korzyści: cena zakupu minus 1 zł; zaliczka PIT od całości, PIT-11
B3. Decyzja właściciela pracownik udziela pełnomocnictwa wyłącznie do zbycia, odwołalnego art. 44, 57 § 1, 96, 101 § 1 k.c. decyzja zatrzymać albo sprzedać, odrębna od zakupu
B4. Sprzedaż przez właściciela pracownik (przez pełnomocnika) sprzedaje, zewnętrzny nabywca kupuje art. 535 § 1 w zw. z art. 555 k.c.; art. 95 § 2 k.c. cena od nabywcy należy do pracownika; w księgach pracodawcy to środki cudze

Każde ogniwo ma swój przepis. Po zakupie pracownik ma mienie:

„Mieniem jest własność i inne prawa majątkowe.”

którym może rozporządzać i tej swobody nie da się mu odebrać umową:

„Nie można przez czynność prawną wyłączyć ani ograniczyć uprawnienia do przeniesienia, obciążenia, zmiany lub zniesienia prawa, jeżeli według ustawy prawo to jest zbywalne.”

Może do sprzedaży upoważnić pełnomocnika, a pełnomocnictwo w każdej chwili odwołać:

„Umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie (przedstawicielstwo ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwo).”

„Pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.”

Gdy pełnomocnik sprzedaje, skutki powstają u pracownika, nie u pracodawcy:

„Czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego.”

Krok czwarty: czynnik po czynniku. Organ, który chce nazwać sprzedaż „zamianą”, musi wykazać stan z lewej kolumny w każdym wierszu, a nie tylko to, że na końcu pracownik ma pieniądze.

Zestawienie według dokumentu SoCap
Czynnik prawny Stan A: pieniądze od pracodawcy zamiast zakupu Stan B: sprzedaż w modelu SoCap
Umowa i przepis wypłata świadczenia albo ekwiwalentu (art. 12 ust. 1 PIT) trzy umowy sprzedaży (art. 535 § 1 w zw. z art. 555 k.c.)
Czy pracownik coś nabył nie tak, usługę za 1 zł, i jest jej właścicielem (art. 44 k.c.)
Kiedy powstaje korzyść przy wypłacie pieniędzy przy nabyciu: cena zakupu minus 1 zł (art. 11 ust. 2a pkt 2 i ust. 2b PIT)
Kto decyduje, co dalej nikt, nie ma czego zbywać właściciel; swobody nie można wyłączyć (art. 57 § 1 k.c.)
Rola pracodawcy po nabyciu dłużnik świadczenia za pracę pełnomocnik właściciela, wyłącznie do zbycia, odwołalnie
Kto jest sprzedawcą przy zbyciu brak sprzedaży pracownik; skutki w jego majątku (art. 95 § 2 k.c.)
Kto płaci pieniądze pracodawca, ze swoich środków zewnętrzny nabywca, z własnego rachunku
Tytuł pieniędzy wynagrodzenie albo jego ekwiwalent cena sprzedaży cudzej własności (art. 535 k.c.)
Czynnik prawny Stan A: pieniądze od pracodawcy zamiast zakupu Stan B: sprzedaż w modelu SoCap
Podatek dochodowy przychód ze stosunku pracy przy wypłacie przychód raz, przy nabyciu; przy zbyciu koszt równy opodatkowanej wartości (art. 22 ust. 1d PIT)
Składki podlega, bo nie ma uprawnienia do zakupu korzyść z nabycia wyłączona (§ 2 ust. 1 pkt 26); cena ze zbycia nie tworzy nowego przychodu ze stosunku pracy, tylko przekazuje właścicielowi w pieniądzu wartość nabytej już korzyści
VAT brak odrębnej czynności faktura z VAT przy zakupie; sprzedaż za 1 zł; zbycie przez osobę prywatną poza VAT, na notę
Dokumenty lista płac z wypłatą faktura, dowód zapłaty 1 zł, dyspozycja, pełnomocnictwo, umowa sprzedaży, nota, wpływ ceny od nabywcy
Orzecznictwo płatnik przegrywa, gdy nie ma nabycia albo pracodawca daje dostęp do pieniędzy (I UK 319/17, III UK 203/18, I UK 58/19) SA w Warszawie: świadczenie „nie stanowi ekwiwalentu w formie pieniężnej” przy ustalonej swobodzie zbycia

Krok piąty: podatek dochodowy pokazuje to samo matematycznie. Przychód powstaje przy nabyciu:

„Jeżeli świadczenia są częściowo odpłatne, przychodem podatnika jest różnica pomiędzy wartością tych świadczeń, ustaloną według zasad określonych w ust. 2 lub 2a, a odpłatnością ponoszoną przez podatnika.”

art. 11 ust. 2b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

a przy późniejszej sprzedaży ustawa każe uwzględnić to, co już opodatkowano:

„W przypadku odpłatnego zbycia rzeczy lub praw otrzymanych nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie, a także innych nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych świadczeń, w związku z którymi, zgodnie z art. 11 ust. 2–2b, został określony przychód”

art. 22 ust. 1d ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

„wartość przychodu określonego na podstawie art. 11 ust. 2b powiększona o wydatki na nabycie częściowo odpłatnych rzeczy lub praw albo innych świadczeń”

art. 22 ust. 1d pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

Kosztem sprzedaży jest więc opodatkowana korzyść (cena zakupu minus 1 zł) powiększona o zapłacony 1 zł, czyli pełna cena zakupu. Sprzedaż za tę samą wartość nie daje dochodu. Ustawa sama traktuje nabycie i sprzedaż jako dwa odrębne zdarzenia: pierwsze tworzy przychód ze stosunku pracy, drugie jest zbyciem mienia, które ten przychód już uwzględnia. Gdyby to była jedna wypłata pieniędzy, ustawa nie potrzebowałaby art. 22 ust. 1d.

Krok szósty: co powiedział sąd. Sąd Apelacyjny w Warszawie wiedział o zbywalności i ocenił świadczenie przy tej wiedzy:

„Na podstawie zeznań wyżej powołanego świadka Sąd Apelacyjny ustalił, że Socaptoken to forma programu komputerowego, który daje pracownikowi dostęp do rożnych aplikacji, usług, rabatów i subskrypcji. Program ten współpracuje z systemem kart płatniczych Mastercard. Program Socaptoken umożliwia dostęp do cashbaków, rabatów i płatnych subskrypcji w niższych cenach. Osoby korzystające z tego programu uzyskują punkty premiowe, którymi można dowolnie dysponować np. przenosić do SocapWallet, przechowywać lub zbyć innemu użytkownikowi.”

„Podsumowując, sporne świadczenie na rzecz pracownika, które ma być wprowadzone do regulaminu wynagradzania w odwołującej się spółce przybiera postać zakupu po cenach niższych niż detaliczne dostępu do programu komputerowego Socaptoken (programu rabatowania), nie stanowi ekwiwalentu w formie pieniężnej, stanowi natomiast przychód uzyskiwany przez pracownika w ramach stosunku pracy w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, a przez to powinno zostać wyłączone z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne na podstawie powołanego wyżej przepisu rozporządzenia.”

Ministerstwo Finansów przyjmuje tę samą chwilę i tę samą miarę przychodu:

„Wysokość przychodu pracownika z tego tytułu ustala się według ceny zakupu (dofinansowania) przez pracodawcę.”

Jedno zdanie do zapamiętania: zamiana, o której mówi organ, to pieniądze od pracodawcy zamiast zakupu; sprzedaż w modelu to cena od zewnętrznego nabywcy za usługę, którą pracownik już kupił i którą sąd pozwolił mu dowolnie zbyć. Granica jest jedna i jej pilnujemy: nabywcą nie jest pracodawca i pracodawca nie płaci ceny z własnych środków.

Źródła