Skip to content Skip to footer

Kto musi udowodnić pozorność albo obejście prawa?

Opracowanie na podstawie dokumentu SoCap Polska sp. z o.o. z 5 października 2026 r. Części opisujące model przedstawiają stanowisko jego autora. Cytaty z orzeczeń są oddzielone od komentarza. Wyrok Oxygen City wiąże w rozpoznanej sprawie; Sąd Najwyższy nie orzekał o SoCap. To materiał informacyjny, nie indywidualna porada prawna.

Zakres odpowiedzi

Płatnik wykazuje fakty, od których zależy wyłączenie składkowe. Ocena ciężaru dowodu uwzględnia przedmiot konkretnego postępowania; przedstawienie dokumentów nie zamyka organowi możliwości badania ich rzeczywistej treści.

Stanowisko autora w skrócie

Każda strona swoje. Płatnik wykazuje, że spełnił warunki wyłączenia, i robi to dokumentami; organ, który twierdzi, że mimo tych dokumentów czynność jest pozorna albo obchodzi prawo, musi to udowodnić.

Uzasadnienie i źródła

„Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.”

„Strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.”

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma kompetencję do zbadania ważności umów. Sąd Najwyższy to potwierdza i nie ukrywamy tego:

„Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do zbadania ważności umowy o pracę jak również umów cywilnoprawnych w celu stwierdzenia objęcia ubezpieczeniem społecznym”

Kompetencja do badania nie przenosi jednak ciężaru dowodu na płatnika. Organ, który twierdzi, że czynność jest nieważna, musi przedstawić dowody każdej przesłanki z pytań 1 i 2. Domniemanie, przypuszczenie czy słowo „w istocie” dowodem nie jest. Płatnik niczego nie musi udowadniać „na zapas”, a mimo to w modelu dokumentuje każdą czynność.

Płatnik ze swojej strony wykazuje warunki, które Sąd Najwyższy nazwał koniecznymi i zarazem wystarczającymi:

„konieczne (a zarazem wystarczające) jest łączne spełnienie następujących warunków: 1) korzyść materialna pracownika winna wynikać z układu zbiorowego pracy, regulaminu wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu; 2) korzyść ta polega na uprawnieniu do zakupu po cenie niższej niż detaliczna towarów lub usług; 3) przedmiotem bonusowego zakupu wyłączonego z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne mogą być „niektóre” towary lub usługi.”

Warunek pierwszy dokumentuje akt płacowy z datą sprzed zakupu, drugi faktura zakupu i umowa sprzedaży za 1 zł z dowodem zapłaty, trzeci opis usługi. Skoro te warunki są, jak pisze Sąd Najwyższy, wystarczające, organ nie może dodawać czwartego; może tylko próbować wykazać, że dokumenty nie oddają rzeczywistości, i to on musi tego dowieść.

Dokumenty i argumenty w kontroli

Teczka do każdego zarzutu: akt płacowy, faktura zakupu, umowa sprzedaży i dowód zapłaty 1 zł, PIT-11, dyspozycja właściciela, pełnomocnictwo wyłącznie do zbycia, umowa sprzedaży z nabywcą, wyciąg z wpływem ceny od nabywcy.

Powiązane pytania

Wszystkie pytania i odpowiedzi o SoCap